Oberiantizoł

Istor ar c’hźrioł gevellet  

 

Gevellań

Kźrioł gevellet

Kembraeg-
Brezhoneg

Sevenadur

Liammoł

Luc'hskeudennoł

 

Istor Llandysul         Istor Plogoneg

Mersi da z/Dr. John Davies ha d'André Bozec o deus roet an aotre evit implijout o labourioł.

Istor Llandysul a Fro diwar labourioł an Dr. John Davies, istorour ar vro

Interesant-kenań eo istor Llandysul a’r Fro. Ma zo darvoudoł ne sellont nemet eus ar c'horn-bro, darvoudoł all a zo bet pouezus evit istor broadel Kembre.

*        Er 5vet kantved goude J.-K. e voe kaset Vortigern, roue kentań o vezań roet tro d'ar Saozon da ober annez e Preden, etrezek kornaoueg ar vro gant Germanus hag a zegouezhas tro-dro ar bloaz 400. Repu e kavas Vortigern en un draońienn vagoariek, anvet Craig Gwrtheyrn abaoe. War ar run e stumm ur vrennigenn en tu all eus ar stźr-Teifi, e parrez Llanfihangel-ar-arth. Lār a ra an nen e reas yun Germanus e-pad tri devezh ha teir nozvezh. E-kreiz an trede nozvezh e voe tanfoeltret ar c'histilli dre an neńvoł. Mervel a reas Vortigern hag e holl wragez.

Kozh-kenań eo ar gontadenn boblek-mań, arouezius-tre eus kontadennoł bro Gembre, dre m'eo bet skrivet gant eus kentań istorourien Breizh-Veur, Nennius, en 8vet kantved.

*        Ur vrav ha kozh a iliz eo hini Llandysul, Sant Tysul hec'h anv. Koshań ti ar gumun eo. En 13vet kantved eo bet savet diwar diazezoł kozh, savet gant Sant Tysul er 6vet kantved. Hemań a oa mab Corun, mab Ceredig, a roas e anv d'ar rouantelezh a zo hiziv kontelezh Ceredigion. Ur mab all en doa Ceredig, Sant , hag a voe tad Sant Patron Bro-Gembre, Sant Dewi. Dre-se e oa kendirvi Sant Tysul ha Sant Dewi. Tad Ceredig a oa Cunedda, roue Din-Edin, hag a zeuas er c'hreisteiz evit kas an Iwerzhoniz er-maez eus Gwynedd. Alese e krouas lignez roueed hanternoz bro Gembre.

E-kreiz sekretiri Kor an iliz ez eus ur maen, enskrivadurioł engravet warni. Deus penn-kentań ar Gristenelezh eo. E koun Veloria, merc'h Brohomaglus, eo anvet « Maen Velfor ». Divyezhek eo enskrivadur ar maen, e latin hag e ogam (stumm-skrivań kozh an Iwerzhoneg). Diwar-se e ouier e oa ur boblańs iwerzhonat o vevań er vro.

 

église_ll.jpg (37075 bytes)

Iliz Llandysul

121_2152.JPG (260606 bytes)

Maen "Velvor"

*        Dilennet eo bet Owain Glyndwr da Brińs bro Gembre rak prińs Powys (kreiz Kembre) e oa e dad Gruffydd Fychan ha prińsez Deheubarth (kreisteiz Kembre) e oa e vamm Elen. Diskennidi eeun diwezhań roue kreisteiz Kembre a-bezh, Rhys ap Tewdwr, e oa Elen, he c'hoar hag he breudeur. Pa savas Owain a-enep d'ar Saozon, e 1400, ar re gentań a yeas gantań a voe paotred Llandysul. Evit-se eo bet rasket gant Herri IV douaroł Owain Glyndwr tro-dro da Llandysul e fin an emsavadeg.

Aotrouien Llandysul e oa Elen ha Gruffydd Fychan pa varvas Owain ap Thomas ap Llywelyn hag Owain ap Llywelyn, hag a oa breur hag eontr Elen. An dou zen-mań a oa difennerien iliz Llandysul, hag er gumun e oa o Lez. Tu zo sońjal e oa, e-touez koshań tier Llandysul, Lez Owain Glyndwr hag e hendadoł.

 

*        E 1644, e-pad Brezel Diabarzh bro Saoz, e oa difennet Ceredigion gant arme ar Roue, pa oa bet aloubet bro Caerfyrddin ha bro Pembroke gant arme ar Parlamant. Teir bolz en doa pont kozh Llandysul, hag an hini a oa deus tu Pontweli a zo bet distrujet gant ar Roueelourien a-benn miret ouzh ar Barlamantourien da vont-tre e Ceredigion.

Pont Ll.JPG (39400 bytes)

 

*        E-pad pell e veze lidet ar Bloaz Nevez gant ur c'hoariadeg Cnapan (un doare mellad) etre porched iliz Llanwenog hag hini iliz Llandysul a dalveze da balioł. E penn kentań an 19vet kantved e oa deuet ar c'hoari da vezań rustoc'h, lazhet e oa bet un den ha gloazet meur a hini e-kerz ar c'hrogadoł. Cheńchet e oa bet deiziad ar C'hala Bloaz gant an deiziataer Gregorian nevez e 1752, met dalc'het o doa tud ar c'horn-bro da c'hoari deiz Kala Bloaz kozh, da lāret eo d'an 12 a viz Genver.

Ne oa ket gwelet ar marv hag ar mac'hagnadurioł evel ur gwall gudenn, met e 1833 e tivizas kure Llandysul ne oa ket reizh e vefe c'hoariet etre div iliz. Lakaat a reas neuze tud ar parrezioł nes da genstrivań diwar-benn ar Skridoł Sakr. Bep parrez he skipailh, keveziń a raent o lāret testennoł dre eńvor.Ar genstrivadeg-se a vez atav anezhi bep 12 a viz Genver. N'eus nemeti d'an dei-se e bro Gembre.

 

*        E dibenn 19vet / penn-kentań 20vet kantved e oa pouezus bras labour ar gloan er c'horn-bro, a-drugarez d'ar stźrioł ha d'an tier-feurm da sevel deńved a oa stank dre ar vro. Ar braz eus an dud a oa emellet er sevel danvez, dre al labour e meilhoł ar vro, dre ar gwriań pe dre ar fardań dilhed. E 1871 e oa 104 gwiader barrek er c'hanton, un implijad pe zaou gant ar re binvidikań. Pa zeuas an hent-houarn e eil hanterenn 19vet kantved e voe aesaet an darempredoł gant greanterezh kreisteiz bro Gembre.

121_2138.JPG (289636 bytes)

Stern-gwiader mirdi Drefach-Felindre

 

*        D'an deiz-a-hiziv eo anavezet Llandysul e bro Gembre a-drugarez d'ar stźr-Teifi a red dre ar gźriadenn. Mont a ra an dud di deus Breizh-Veur a-bezh, dreist-holl evit pesketa druilhenn ar stźrioł hag eog, hag evit bageal war ganoe.

118_1823.JPG (258946 bytes)


Istor Plogoneg
hervez labourioł Andre Bozec

*        A-raok 1204 ne gaver dave ebet eus Plogoneg. Gant an nebeud relegennoł ragistorel (krugell Kervolzet, peulvan al leur-iliz, maen keltiek Kerioret) hag an hentoł roman kozh zo tu sońjal e tremene tud dre an takad-mań, met n'eo ket sur e oa tud o chom ennań. 

menhir.jpg (34525 bytes)

*        Komzet e vo evit ar wezh kentań eus Plogoneg en un akta a zonezon da Sant Ronan d'an 21 a viz Ebrel 1204. E daou damm eo rannet an anv : eus un tu, Ploe a dalv kement a barrez (plwyf e kembraeg - da zistagań "plouev"), ha deus an tu all, anv Sant Koneg pe Sant Tegonneg. E dalc'h gant an Aotrouien a Neved edo ar barrez d'ar mare-se evit a sell ouzh al lezenn.’est un acte de donation.

 

*        Da vare an Azginivelezh e vo ar barrez en he bleuńv dre ar gwerzhań lin. D'ar mare-se eo bet savet an darn vrasań eus ar chapelioł, hag ivez manerioł Boneskad, Rubihan, Garlann ha Seneg. Savet int bet etre ar 15vet hag ar 17vet kantved.

St_Pierre.JPG (37645 bytes)

Chapel St-Pźr

     *        Trouz a vo dre ar vro koulskoude e-pad ar brezelioł Relijiel (pe c'hoazh Brezelioł ar C'hevre) eus 1588 da 1598 hag emsavadeg ar paper timbr (pe eus ar Bonedoł Ruz) e 1675. Unan eus abegoł an emsavadeg-se e voe ar c'hoant da sevel tailhoł, evel ar paper timbr evit a bep seurt aktoł, pa ne c'helle ket bezań eus tailhoł gall nevez e Breizh hep asant ar Breujoł., hervez Feur-emglev Unvaniezh 1532. E Plogoneg e voe roet lamm da gastell ar Vodenn ha lazhet e ward, a-barzh e vefe lakaet reizh an traoł gant Reun II a Neved.

 *        E 1789 da vare an Dispac'h Gall e voe anvet person Plogoneg, Jean-Marie Leissčgues a Rozaven, evel eil kannad ar gloer izel e Kerne er Stadoł meur, hag er Vodadenn vonreizhań war-lerc'h. Dre ma nac'has touiń d'ar Republik Unvan ha dizirann e rankas kavout repu en Alamagn e 1792.

 *        En 19vet kantved e oa c'hoazh uhel mizer an devezhourien ha feur-mervel ar vugale. Staget eo bet neuze gant ar c'hempenn hentoł hag ar sevel skolioł. Evit a sell al labour-douar e vo lakaet ar c'hezeg da denn e plas an ejen, p'emań gonezet ar gwinizh, an heiz, ar c'herc'h, ar c'hanab hag an avaloł-douar hag a zo ar boued diazez. E dibenn ar c'hantved e vo digor ar vro war an diavaez pa'z erruo an hent-houarn betek amań.

gare Pont Queau.jpg (29386 bytes)

Ti-gar kozh Pont-Keo

 

*        Gant lezenn disrann etre an Iliz hag ar Stad d'an 9 a viz Kerzu 1925 e rank madoł an Iliz bezań renablet ha fiziet e kevredigezhioł sevenadurel. E Plogoneg evel un tamm pep lec'h e Breizh e rank ar renabl bezań graet dindan evezh an arme hag ar polis. Nec'het ha fuloret ouzh al lezenn-se e klasko ar bobl stourm a-enepti. Bannet eo bet ur ruskenn war ar boliserien war-varc'h pa oant war-nes lammań war ar vanifesterien.

 

*        Merket don eo bet tud Plogoneg gant an daou vrezel bed. E-kerz brel 14-18 zo bet lazhet 169 den, da lāret eo tost 5 ł eus an dud, ha gloazet na pet ha pet all. En eil brezel bed e vo lakaet ar gumun diaes adalek 1943 gant an Alamanted oc'h aloubiń ar vro ha gant ar bandennadoł preizherien a ra o reuz. Pa oa an Alamanted o vont kuit eus ar vro eo bet darvet d'ar gumun bezań gwastet dre wall-distro : lazhet e oa bet ur soudard alaman e ti-gar Gwengad. Bodet tud ar vorc'h evit bezań lazhet holl en iliz. Dre forzh kaozeal e tistro an Alamanted war o sońj hag ez eont kuit, ostajoł en o dalc'h ganto. 

monument morts.jpg (63641 bytes)

Monumant ar re varv

*        Goude ar brezel e teio ar cheńchamantoł. An nerzh dre-dan ingalet dre ar maezioł, ar yoc'h-beveziń, an tachennoł gonit adlodennet hag ar c'hleuzioł razhet, tamm ha tamm e vo cheńchet kalz ar gweledoł. Muioc'h-mui e ra an dud annez er gumun evit mont da labourat d'ar c'hźrioł all.

 

*        Er bloavezhioł 90 e vo savadurioł nevez : ur sal sport, ur skol bublik nevez, an ti-kźr adnevezet, un ti-post nevez-flamm, ul levraoueg, ha nevez zo eo bet graet ur sal sokio-sevenadurel evit ar c'hevredigezhioł.

salle_socio.JPG (34351 bytes)

Sal sosial-ha-kulturel

 

                                      Cymraeg                      Brezhoneg                     English                       Franēais